.png)
.png)
Komunikacja leży u podłoża rozwoju człowieka. Jej brak u dziecka może prowadzić do wielu trudności rozwojowych, społecznych i emocjonalnych. Skala konsekwencji zależy od wieku dziecka, przyczyny oraz tego, jak długo te trudności się utrzymują.
1. zaspokajanie podstawowych potrzeb takich jak bezpieczeństwo
- Dziecko może mieć problem z informowaniem o bólu, dyskomforcie, głodzie lub lęku.
- Trudniej mu prosić o pomoc i wyrażać swoje potrzeby.
- Brak budowania więzi z bliskimi osobami.
- Utrudnione zdobywanie wiedzy i uczenie się nowych umiejętności.
- Trudności z rozumieniem poleceń, pojęć i zasad.
- Trudności w nawiązywaniu relacji z rówieśnikami i dorosłymi.
- Poczucie izolacji lub wykluczenia z grupy.
- Problemy ze współpracą, zabawą i rozwiązywaniem konfliktów.
- Frustracja wynikająca z niemożności wyrażenia potrzeb, uczuć lub myśli.
- Zwiększone ryzyko występowania zachowań, takich jak złość, wybuchy emocji czy wycofanie.
- Obniżona samoocena i poczucie sprawczości.
Warto zaznaczyć, że przez brak komunikacji nie mam na myśli jedynie braku mowy. Piszę tutaj o sytuacji, gdy nie mamy wprowadzonego AAC, elementów języka migowego lub dwujęzyczności migowej.
❗️Dlatego tak ważne jest, aby nie czekać biernie tylko działać. Nie należy obawiać się alternatywnych form komunikacji. To danie dziecku narzędzia do zwiększenia samodzielności, autonomii oraz otwarcie drogi do dalszego rozwoju.
Skąd się biorą obawy przed wprowadzeniem alternatywnej komunikacji?
Mity i stereotypy dotyczące dwujęzyczności foniczno-migowej lub wprowadzania elementów języka migowego czy AAC mają kilka źródeł.
1. Historyczne przekonania o „jednym właściwym języku”
Przez długi czas dominowało przekonanie, że dziecko powinno uczyć się tylko jednego sposobu komunikacji naraz. W przypadku osób głuchych często promowano wyłącznie mowę i trening słuchowy, uznając języki migowe za przeszkodę. To podejście wywodzi się m.in. z nurtu oralizmu, który przez dziesięciolecia wpływał na edukację osób głuchych.
2. Niezrozumienie rozwoju językowego
Wielu ludzi zakłada, że:
- używanie dwóch języków opóźnia rozwój mowy,
- miganie sprawi, że dziecko „nie będzie chciało mówić”,
- AAC zastąpi mowę.
3. Niedostateczna wiedza specjalistów i społeczeństwa
Nie wszyscy nauczyciele, terapeuci czy lekarze mają aktualną wiedzę na temat:
- dwujęzyczności,
- języków migowych jako pełnoprawnych języków naturalnych,
- AAC jako narzędzia wspierającego komunikację.
4. Czynniki kulturowe i społeczne
W wielu społeczeństwach mowa jest traktowana jako „normalny” lub „lepszy” sposób komunikacji. To prowadzi do stereotypów, że:
- język migowy jest tylko zbiorem gestów,
- AAC jest rozwiązaniem „ostatecznym”,
- prawdziwa komunikacja musi być mówiona.
Współczesna wiedza z zakresu logopedii, psycholingwistyki i pedagogiki specjalnej wskazuje, że dostęp do dwujęzyczności czy korzystanie z AAC umożliwia prawidłowy rozwój poznawczy, emocjonalny oraz społeczny dziecka.
Co zatem jest ważne w dostosowaniu komunikacji do potrzeb dziecka?
- indywidualne dopasowanie
- łatwy dostęp
- komunikacja w codziennym życiu
- wsparcie otoczenia
- rozwój razem z dzieckiem
Komunikacja to znacznie więcej niż mówienie. To możliwość wyrażenia „boli mnie”, „chcę”, „nie chcę”, „boję się”, „pomóż mi”, ale również „lubię to”, „mam pomysł”, „pobawmy się razem” czy „chcę Ci coś opowiedzieć”.
Dlatego najważniejsze pytanie nie powinno brzmieć: „Czy dziecko zacznie mówić?”, ale: „Czy dziecko ma dziś sposób, żeby skutecznie się z nami porozumieć?”
AAC, język migowy czy dwujęzyczność nie są przeszkodą w rozwoju. Są narzędziami, które mogą otworzyć dziecku drogę do samodzielności, relacji, nauki i wyrażania siebie.
Nie czekajmy więc na komunikację, która być może pojawi się w przyszłości. Dajmy dziecku możliwość komunikowania się już teraz.
Bo komunikacja nie jest nagrodą za osiągnięcie odpowiedniego poziomu rozwoju. Jest podstawą tego rozwoju.
